Błędy językowe

BYNAJMNIEJ – PRZYNAJMNIEJ

Błędem jest traktowanie słowa bynajmniej jako synonimu przynajmniej. Bynajmniej występuje zwykle w połączeniu z nie, może też wzmacniać przeczenie zawarte w poprzedzającej wypowiedzi, np. „Nie był on skromny. Bynajmniej, pycha go rozpierała”. (Inny słownik języka polskiego PWN).

Źle: bynajmniej ja tak sądzę

Dobrze: przynajmniej ja tak sądzę

ADOPTOWAĆ – ADAPTOWAĆ

To dwa różne czasowniki - adoptować (‘uznać cudze dziecko za swoje’) i adaptować się (‘przystosowywać się do czegoś’).

ZŁOTY – ZŁOTYCH

Jeden złoty, ale pięć (i więcej) złotych!

Źle: mam pięć złoty

Dobrze: mam 5 złotych

STYCZEŃ – STYCZNIA

Dziś jest siódmy (w domyśle: dzień) stycznia.

Źle: siódmy styczeń

Dobrze: siódmy stycznia

ZA WYJĄTKIEM – Z WYJĄTKIEM

Źle: za wyjątkiem

Dobrze: z wyjątkiem

PROSZĘ PANIĄ – PROSZĘ PANI
Proszę panią o rękę, ale: proszę pani, czy mogę zadać pytanie?
Źle: proszę panią!
Dobrze: proszę pani!

W CUDZYSŁOWIU – W CUDZYSŁOWIE

Tylko forma w cudzysłowie jest poprawna. Podam przykład, który każdy zapamięta: w dupie, a nie: w dupiu.

Źle: w cudzysłowiu

Dobrze: w cudzysłowie

WYMYŚLEĆ – WYMYŚLIĆ

Wymyślić to forma poprawna. To samo dotyczy czasowników: obmyślić, zmyślić, namyślić czy zamyślić.

Źle: muszę coś wymyśleć

Dobrze: muszę coś wymyślić

NAJMNIEJSZEJ LINII OPORU - PO LINII NAJMNIEJSZEGO OPORU

W wyrażeniu po linii najmniejszego oporu chodzi o wybór sposobu, dzięki któremu coś będzie najprostsze w zrealizowaniu. To opór ma być najmniejszy, a nie linia! Dlatego wyrażenie po najmniejszej linii oporu jest błędne!

Źle: leniwi idą po najmniejszej linii oporu

Dobrze: leniwi idą po linii najmniejszego oporu

W KAŻDYM BĄDŹ RAZIE – W KAŻDYM RAZIE

Tylko forma w każdym razie jest poprawna. W każdym bądź razie to kontaminacja (połączenie) w każdym razie i bądź co bądź.

Źle: w każdym bądź razie

Dobrze: w każdym razie

POMARAŃCZ – POMARAŃCZA

Pomarańcza jest rodzaju żeńskiego. Ta pomarańcza. Znacie film „Mechaniczna pomarańcza”?

Źle: pomarańcz/pomarańczo

Dobrze: pomarańcza

SWETR – SWETER

Zakładam sweter, a nie: swetr. Nawet Word podkreśla swetr jako błąd!

Źle: swetr

Dobrze: sweter

DOBRA/ZŁA RENOMA

Renoma jest zawsze dobra.

Źle: dobra renoma

Dobrze: renoma

UBIERAĆ SPODNIE – ZAKŁADAĆ SPODNIE

Ubieramy się albo zakładamy ubranie.

Źle: ubieram spodnie

Dobrze: zakładam spodnie

POD RZĄD – Z RZĘDU

Nie mów pod rząd, bo zrobisz błąd!

Źle: drugi pod rząd

Dobrze: drugi z rzędu

PÓŁTORA – PÓŁTOREJ

Półtorej łączy się z rodzajem żeńskim, półtora - z rodzajem męskim, np. półtorej godziny, półtorej drogi, półtorej szklanki, półtora kilometra, półtora kotleta, półtora kilograma.

TRUDNO – CIĘŻKO

Ciężko nie jest synonimem trudno. Ciężki jest węgiel. Używanie ciężko jako synonimu trudno jest potoczne.

Źle: ciężko to zrozumieć

Dobrze: trudno to zrozumieć

POPULARNE PLEONAZMY, czyli MASŁO MAŚLANE

TYLKO I WYŁĄCZNIE

Tylko i wyłącznie to błąd.

OKRES CZASU

Okres to miara czasu.

Źle: w tym samym okresie czasu

Dobrze: w tym samym czasie lub w tym samym okresie

NAJBARDZIEJ OPTYMALNY

Źle: najbardziej optymalny

Dobrze: optymalny

W DNIU DZISIEJSZYM

Źle: w dniu dzisiejszym

Dobrze: dziś

COFNĄĆ SIĘ DO TYŁU

Źle: cofnąć się do tyłu

Dobrze: cofnąć się

SPADAĆ W DÓŁ

Źle: spadać w dół

Dobrze: spadać

Czytaj dalej →

Wzbogacamy słownictwo

Kilka rzadko używanych słów, które mogą się przydać:

AMBIWALENCJA – to współwystępowanie przeciwstawnych cech lub elementów lub jednoczesne przeżywanie przeciwstawnych uczuć i pragnień w stosunku do tych samych osób, przedmiotów lub sytuacji. Np. Nie wiem, czy pójdę na rozmowę kwalifikacyjną, mam ambiwalentne uczucia. Niby chcę, ale się boję.

ABDERYTA – głupek, prostak. Np. Mój szef to abderyta.

KORELACJA - wzajemne powiązanie, współzależność przedmiotów, pojęć, zagadnień, zjawisk, zmiennych matematycznych.

LUKRATYWNY – przynoszący duże zyski. Np. Muszę postarać się o bardziej lukratywne zajęcie.

PROKRASTYNACJA - słowo "prokrastynacja" nie jest powszechnie znane, ale zjawisko, które za nim stoi, już tak. Termin pochodzi od łacińskiego słowa "procrastinatio" oznaczającego odroczenie, zwłokę. Prokrastynacja to nieustanne przekładanie pewnych czynności na później. Znamy to, prawda? Ciekawe zdanie na temat prokrastynacji ma znany psycholog - Philip Zimbardo. Twierdzi on bowiem, że odwlekanie wcale nie wynika z lenistwa. Ludzie, którzy czekają do ostatniej chwili z nauką czy innymi obowiązkami, są po prostu teraźniejszymi hedonistami. Tylko osoby mocno zorientowane na przyszłość od razu przystępują do działania. O prokrastynacji mówimy również wtedy, gdy mamy wytworzyć produkt i zwlekamy z jego ujawnieniem, ponieważ chcemy, by był idealny, np. odraczamy moment oddania pracy magisterskiej. To natomiast wynika z dążenia do doskonałości. Prokrastynacja nie jest zatem taka zła... ;) 

Polecam filmik z Zimbardo: http://www.wykop.pl/link/1379883/philip-zimbardo-prokrastynacja/

Czytaj dalej →

Jak mówić, by porozmawiać, czyli o jakości rozmów

Do rozważań na temat jakości rozmów skłonił mnie post jednego z moich ulubionych blogerów (polecam blog Alexa: www.alexba.eu). Zdaniem Alexa, istnieje współzależność między jakością naszego życia a jakością rozmów, jakie prowadzimy. To, z kim, o czym i jak rozmawiamy wpływa na wiele aspektów naszej egzystencji - rozwój osobisty, zarobki, przyjaźnie, a także na ogólne poczucie zadowolenia z prowadzonych interakcji. Każdemu zdarza się czasami z kimś "fajnie pogadać", to naprawdę fantastyczne uczucie, gdy w trakcie rozmowy dowiadujemy się czegoś nowego o drugim człowieku, o świecie, a przede wszystkim o sobie, gdy czujemy się wysłuchani i rozumiani. Niestety, najczęściej popełniamy dwa błędy:

a) rozmawiamy z osobami, które nic ciekawego nie wnoszą do naszego życia, wiedzy o świecie, doświadczenia,

b) prowadzimy rozmowy powierzchowne, o niczym, pozbawione szczerości i głębszej wymiany myśli.

Na początek zastanówmy się na możliwymi wariantami prowadzenia rozmowy:

- jeden rozmówca kończy swoją wypowiedź, następuje chwila ciszy, po której zaczyna mówić druga osoba,

- jeden rozmówca kończy swoją wypowiedź i od razu zaczyna mówić drugi,

- jeden rozmówca kontynuuje wypowiedź, a drugi - nie czekając na zakończenie - wtrąca swoją wypowiedź.

Zachowanie nr 3 jest niedopuszczalne! Przerywanie dyskwalifikuje nas w oczach rozmówcy! Zastanówmy się zatem, jak często przerywamy komuś wypowiedź, bo czujemy, że musimy coś wtrącić, a następnie spróbujmy wyeliminować to zachowanie, by inni chcieli z nami rozmawiać!

Kolejna sprawa to długość frazy:

- wypowiadanie się pojedynczymi słowami, hasłami, fragmentami zdań, zwrotami wyświechtanymi, pozbawionymi głębszego znaczenia

- zwięzłe, spójne, logiczne przekazanie komuś swojej myśli

- wypowiedź długa, bez przerw, przesycona różnymi myślami, tzw. "potok słów".

Nie ulega wątpliwości, że najlepiej mówić zwięźle, spójnie i tak, by rozmówca zdołał uchwycić naszą myśl. Niby proste, ale i tak najczęściej mówimy albo bardzo krótko, lakonicznie, używając tylko haseł i wyeksploatowanych zwrotów lub - zwłaszcza my, kobiety - zalewamy rozmówcę potokiem słów, w przekonaniu, że to co mówimy jest niezwykle ciekawe, nie dając drugiemu człowiekowi dojść do głosu.

Najważniejsze, jak pisze Alex, to zdać sobie sprawę z błędów, jakie możemy popełniać. To pozwoli nam w sposób świadomy i kontrolowany prowadzić rozmowy z innymi ludźmi.

Pamiętajmy, że rozmowa to branie i dawanie, rozmowa ma przynosić korzyści obu stronom, powinna być przyjemnością a nie torturą!

Czytaj dalej →

Uczmy dzieci mówić po polsku

MOTYWACJA,

czyli dlaczego warto mówić poprawną polszczyzną

„Sprawność mówienia oddaje nieocenione usługi w nabywaniu nowej wiedzy, w określaniu własnego stanowiska, w dyskusji i polemice, w najrozmaitszych sytuacjach życia prywatnego i publicznego: w działalności politycznej i społecznej, w kręgu zawodowym i towarzyskim, przy nauce i zabawie (…)”[1].

Język stanowi naszą wizytówkę, świadczy o naszym poziomie intelektualnym i kulturze, a nasze wypowiedzi wpływają na to, jak jesteśmy postrzegani przez otoczenie. Nasze dzieci w pierwszych latach swojego życia uczą się języka od nas. To, jakiej polszczyzny używa dziecko, wiele mówi o statusie społecznym rodziców. Według jednej z teorii językoznawczych, zwanej hipotezą Sapira-Whorfa, język kształtuje świadomość, czyli wpływa na sposób myślenia danego człowieka oraz to, jak reaguje on na otaczający go świat. Zatem im bogatszy i bardziej precyzyjny język dziecko pozna w domu rodzinnym, tym większe szanse, że w dorosłym życiu będzie potrafiło sprawnie rozumować i jasno przekazywać myśli. Rozmawiając z najmłodszymi, warto więc zwracać uwagę nie tylko na treść wypowiedzi, ale także na jej formę.

Niestety, błędy językowe zdarzają się każdemu. Czasami zupełnie nie zdajemy sobie sprawy, że stosowane przez nas wyrażenia są niepoprawne, zwłaszcza, jeśli słyszymy je na co dzień z ust innych. Istnieją bowiem błędy głęboko zakorzenione w mowie potocznej, popularne nawet wśród osób, które teoretycznie powinny dawać dobry przykład (dziennikarze, nauczyciele, politycy).

POPULARNE BŁĘDY JĘZYKOWE,

czyli czy można cofnąć się do przodu

FORMA NIEPOPRAWNA	FORMA POPRAWNA
cofnąć się do tyłu	cofnąć się
wrócić z powrotem	wrócić
kontynuować dalej	kontynuować
fakt autentyczny	fakt
co szukasz?	czego szukasz?
proszę panią!	proszę pani! proszę panią o ...
na ulicy (np. mieszkać)	przy ulicy
w każdym bądź razie	w każdym razie lub bądź co bądź
swetr	sweter
pomarańcz, pomarańczo	pomarańcza (rodzaj żeński)
wymiono (krowy)	wymię
wziąść	wziąć
wziełeś, zaczełeś	wziąłeś, zacząłeś
włanczać, wyłanczać, włanczam	włączać, wyłączać, włączam
kupywać	kupować
nienawidzieć	nienawidzić
nienawidział	nienawidził
lubieć lubieją lubiałem/lubiał	lubić lubią lubiłem/lubił

BŁĘDY W  PISOWNI I WYMOWIE DAT

·         dziesiąty luty ZAMIAST dziesiąty lutego

·         rok dwutysięczny piętnasty ZAMIAST dwa tysiące piętnasty

·         w dwutysięcznym dziesiątym roku ZAMIAST w dwa tysiące dziesiątym roku

CZĘSTE DYLEMATY

·         otwarty czy otworzony - obie formy są poprawne, choć druga rzadsza

·         otworzył czy otwarł - obie formy są poprawne, choć druga rzadsza

·         pięć pokoi czy pokojów - obie formy są poprawne

·         meczy czy meczów - popr. meczów (D. lm), np. Nie obejrzałem dwóch meczów;

           

PROBLEMY Z ODMIANĄ CZASOWNIKÓW

·         biec/biegnąć

biegłem (nie: biegnąłem)

biegł (nie: biegnął)

biegła (nie: biegnęła)

biegliśmy (nie: biegnęliśmy)

·         jęknąć

jęknąłem (nie: jęknęłem/jękłem)

jęknął (nie: jękł)

jęknęła (nie: jękła)

jęknęliśmy (nie: jękliśmy)

·         kląć (nie: klnąć)

klnę

kląłem (nie: klnąłem)

klął (nie: klnął)

klęła (nie: klnęła)

klęliśmy (nie: klnęliśmy)

CZY MOŻNA „UBRAĆ SUKIENKĘ”?

Źle: ubrać sweter/ kalosze

Dobrze: włożyć sweter/ kalosze, ubrać się w sweter

Np. Kasiu, włóż sukienkę (nie: Kasiu, ubierz sukienkę).

Sukienki zatem nie ubieramy, możemy ubrać choinkę, a sukienkę włożyć.

CUDZYSŁÓW

Często można usłyszeć, że ktoś powiedział coś „w cudzysłowiu” lub użył „cudzysłowia”. Wyraz „cudzysłów” poprawnie odmienia się tak:

D. (kogo? czego?) cudzysłowu (nie: cudzysłowa, cudzysłowia)

Ms. (kim? czym?) cudzysłowie (nie: cudzysłowiu)

M. lm. cudzysłowy (nie: cudzysłowia)

Np.

Napisać coś w cudzysłowie (nie: w cudzysłowiu). Podobnie jak znaleźć się w rowie (nie: w rowiu). 

PÓŁTORA – PÓŁTOREJ

Półtorej - łączy się z rodzajem żeńskim

Półtora – łączy się z rodzajem męskim

Np.

Półtorej godziny, półtorej drogi, półtorej szklanki.

Półtora kilometra, półtora kotleta, półtora kilograma.

W złożeniach człon „półtora” nie zmienia rodzaju, np. półtoragodzinny wykład, półtoragodzinna audycja, półtoraroczny kurs.

---

[1] Zenon Klemensiewicz Składnia, stylistyka, pedagogika językowa, Warszawa 1982.

Czytaj dalej →